Rob van der Hilst

Crisis of geen crisis: in de specialiteitenzaak waar ik af en toe lekkere Franse kaasjes en kaasplakken aanschaf, is het dezer dagen geen doorkomen aan. Het is er heel druk. De geachte clientèle sjokt uiteindelijk met volle tassen de deur uit. Een doorsnee voedselbank zou er een hele maand mee vooruit kunnen.

‘Lekker omzetkrikker voor je, zo tegen het einde van het jaar’ sprak ik bemoedigend tot  de winkelier. Hij: ‘Valt wel mee, want iedereen stouwt zich met Kerst wel zo vol dat het hier in de week erna doodstil is. Bovendien durf ik de stelling aan dan ongeveer de helft van wat hier wordt aangeschaft onaangeroerd in de vuilnisbak verdwijnt.’

In elk najaar begint in menig hoofd de vraag te tollen: Wat Doen Wij Dit Jaar Met Kerst? Niet bij leden van de EO, KRO en NCRV al hoewel zelfs daar de knots van de securalisering rondwaart, al zal dit bij de een meer zijn dan bij de ander.

Bovengenoemde vraag is er een die natuurlijk niet echt in het luchtledige hangt. Want uiteindelijk draait het er met Kerst vaak op uit – zeker in het geval van stelletjes – dat de eerste Kerstdag bij de familie van een en de tweede bij de familie van de ander wordt doorgebracht. Met een hoop veronderstelde - wat zeg ik? voorgeschreven – gezelligheid. En met het nodige aan drink- en eetwaren waarmee het eerste nogal eens in de hand wordt gewerkt trouwens.

Maar de vraag verkapt toch eigenlijk een grote mate van onzekerheid over de zin van Kerst, die voor menigeen alles behalve fééstdagen zijn. Nog niet eens vanwege de factor-verplicht familiebezoek maar veel meer vanwege een opspelend gevoel van vergankelijkheid dat tegen het einde van elk kalenderjaar bij menigeen pleegt op te stomen.

Dat onzekere over Kerst speelt vooral bij hen die (inmiddels) losgekoppeld zijn (geraakt) van de christelijke kerk. Daar van waaruit zo’n typisch-christelijke feestdag als Kerst voortkomt: het gaat immers over de geboorte van de naamgever van de nog altijd grootste religieuze stroming ter wereld, nota bene zo’n tweeduizend jaar geleden.

Degenen echter die helemaal niets met religie laat staan met georganiseerde religie te maken willen hebben – atheïsten dus – hebben het met Kerst moeilijk. Zij kunnen en willen, rationeel gezien, helemaal niets met zo’n van origine christelijk feest.

Atheïst-zijn is over het algemeen een vrij individuele aangelegenheid. En het is bovendien, althans in mijn beleving, een nogal ‘kale’ aangelegenheid. Er bestaan immers geen atheïstische feestdagen. Zelfs per definitie niet-kerkelijk ingekleurde feestdagen als Koninginnedag en Bevrijdingsdag zijn dit niet. Bovendien wie van zichzelf vindt en zegt vooral iets niet te zijn, die geeft niet aan wat hij of zij dan wèl is. Atheïsten verkeren dan ook in een soort permanente kramp waarin zij zich tegen religie en georganiseerde religie keren. Soort Calimero-gedrag: ook een manier om van de straat te blijven.

Recent is een boek op de markt gebracht waarvan ik, o gelovige ziel, de inhoud met toenemend plezier en dito interesse tot mij heb genomen. Het betreft ‘Religie voor atheïsten’ van de Franse filosoof en schrijver Alain de Botton.

Wéér Frans zult u denken hetgeen klopt. Want niet alleen de kazen van Marianne trekken mij aan, en haar wijnen, maar ook de muziek van Josquin en Messiaen, van Charpentier en Ravel doet dit. Om nog maar te zwijgen van het in literatuur gestolde wijsbegeren van grote Gallische geesten als Montaigne, Voltaire, Tocqueville en Levinas. Voedsel voor ziel en geest dus die ik graag binnen handbereik heb in het CDrekje en op het nachtkastje.

Als ‘léger’ en ‘clarté’ wezenskenmerken zijn van ‘de Franse geest’, zo is De Botton’s zegmaar gids in het enorme domein van de religie(s) dat. Zijn betoog - licht en helder – komt erop neer, met tal van voorbeelden van religieuze (feest)uitingen uit jodendom, christendom en boedhisme, dat religie een krachtige en inspirerende voedingsbodem is voor de meest elementaire humane waarden zoals ethiek, gemeenschapszin, kunst, onderwijs dit zijn. En… dat daarop voor atheïsten voort te borduren valt, in strikt-seculier verband. Dat hij hierin religieuze uitingen van elders ontdoet van de soms topzware leerstelligheden waarin zij van origine geworteld zijn, is zonder meer evident.

Prettige en inspirerende feestdagen toegewenst, wat met Alain de Botton’s ‘Religie voor atheïsten’ zeker zal helpen.

En wie toch een inhoudelijke grond wil hebben om Kerst – van harte – te gaan vieren in welk verband dan ook? Het feest van de geboorte van het kind-van-Bethlehem markeert in niet geringe mate een staat-van-zijn waarmee alle volwassenen ooit te maken hebben gehad. Namelijk kind-zijn, de welhaast allerkwetsbaarste fase van het menselijke bestaan.

Oftewel: leve het kind, opdat het in ons voortleve want zonder verwondering en nieuwsgierigheid is leven maar een saaie bedoening.

Hodie Christus natus est.